Afrika ina historia tajiri na ngumu, lakini kuna ujinga mkubwa kuhusu urithi huu. Mwanahistoria maarufu wa Uingereza aliwahi kusema kwamba kulikuwa na historia ya Wazungu tu barani Afrika. Katika nyakati za hivi karibuni, kumekuwa na ongezeko la hamu ya kujua kilichosababisha ukosefu huu wa maarifa.
Piramidi Kuu ya Giza huko Cairo inachukuliwa kwa haki kama moja ya maajabu saba ya dunia ya kale. Lakini safiri zaidi kusini kando ya Mto Nile na utaona piramidi elfu moja ambazo zilikuwa za Ufalme wa Kush, katika eneo ambalo sasa ni Sudan.
Kush ilikuwa nguvu kubwa ya Kiafrika na ushawishi wake ulienea hadi sehemu inayojulikana sasa kama Mashariki ya Kati.
Ufalme huo ulidumu kwa mamia ya miaka, na katika karne ya nane KK uliteka Misri na kutawala kwa sehemu bora ya karne.
Kilichobaki kutoka kwa ufalme huo ni cha kushangaza pia. Zaidi ya piramidi 300 kati ya hizi bado ziko salama, karibu hazijaguswa tangu zilipojengwa karibu miaka 3,000 iliyopita.
Baadhi ya mifano bora inaweza kupatikana katika Jebel Barkal kaskazini mwa Sudan, iliyotangazwa kuwa Tovuti ya Urithi wa Dunia na shirika la UN la utamaduni, UNESCO.
Hapa unaweza kupata piramidi, makaburi, mahekalu na vyumba vya kuzikia vilivyo na picha na maandishi yaliyopakwa rangi ambayo UNESCO inayaelezea kuwa kazi bora zaidi "za fikra za ubunifu zinazoonyesha maadili ya kisanii, kijamii, kisiasa na kidini ya kikundi cha wanadamu kwa zaidi ya miaka 2000"
Mradi huo ulipangwa mwanzoni mwa miaka ya 1960 wakati wa kipindi cha haraka cha ukoloni barani Afrika. Baadhi ya viongozi wapya wa Kiafrika waliamua kwamba, baada ya kuondoa ukoloni katika nchi zao, walitaka pia kuondoa ukoloni katika historia yao.
Wanahistoria wa Magharibi walilalamikia ukosefu wa nyaraka za maandiko katika baadhi ya nchi za Kiafrika na walitumia hii kama sababu ya kuhalalisha kutokujali hivyo.
UNESCO ilisaidia wasomi wa Kiafrika kuandaa mradi huo, ikiwajiri wataalamu 350, wengi wao kutoka Afrika na kutoka fani mbalimbali, ili kuandaa vitabu nane, kuanzia kabla ya historia hadi nyakati za kisasa.
Jumla ya kitabu cha nane kilikamilishwa mwaka 1990 na kazi sasa inaendelea kwenye kitabu cha tisa.
UNESCO ilichukua hatua yenye utata ya kuanza vitabu hivyo na asili ya wanadamu na kuelezea nadharia ya mageuzi. Kwa kufanya hivyo, walijitumbukiza katika hasira za jamii za Kikristo na Kiislamu katika baadhi ya nchi za Kiafrika ambapo kulikuwa na, na bado kuna, imani kubwa katika uumbaji.
Mwanajolojia wa Kenya Richard Leakey, ambaye alichangia katika kitabu cha kwanza, anasema bado anaamini kwamba ukweli kwamba wanadamu walitokea Afrika ni laana kwa baadhi ya Wamagharibi, ambao wanapendelea kukataa asili yao ya Kiafrika.
Historia ya Ufalme wa Kush, nguvu kubwa katika Asia Magharibi pamoja na Afrika, ambapo malkia waliweza kutawala peke yao, pia mara nyingi inapuuziliwa mbali.
Hii pia inahusiana na Ufalme wa Aksum, ulioelezewa kama moja ya tamaduni kubwa nne katika dunia ya kale.
Mfalme wa Aksum walidhibiti biashara katika Bahari ya Shamu kutoka msingi wao katika eneo ambalo leo ni Eritrea na Ethiopia. Pia walikuwa watawala wa kwanza barani Afrika kukumbatia Ukristo na kuufanya kuwa dini rasmi ya ufalme.
Historia hii haijulikani sana, ndani ya Afrika na mahali pengine, kwa sababu wasomi wengi na walimu katika nchi za Kiafrika wamekuwa matokeo ya elimu ya kikoloni wenyewe, na kwa hivyo hawawezi kupata taarifa kamili na ya muda kuhusu historia yao wenyewe.
Mtazamo kama huo ulionyeshwa katika maoni ya Hugh Trevor-Roper, anayejulikana sana kama mmoja wa wanahistoria wakuu wa Uingereza.
He said in 1965: “Perhaps, in the future, there will be some African history to teach. But at present there is none, or very little: there is only the history of Europeans in Africa.
“The rest is mostly darkness, like the history of pre-European, pre-Columbian America. And darkness is not a subject for history.”
Ukweli kwamba watu wachache sana wanajua kuhusu vitabu ambavyo vimeandaliwa chini ya udhamini wa UNESCO pia unasema jambo fulani. Unajiuliza kwa nini viongozi hawakutaka kutoa mwangaza zaidi juu yake.
Sijapendekeza kwamba kulikuwa na njama, bila shaka. Ni kwamba hakuna mkazo wa kutosha uliwekwa kwenye historia ya Kiafrika na viongozi wa Kiafrika au wasiokuwa wa Kiafrika.
Hata hivyo, hii ni ya umuhimu maalum kwa Afrika kwa sababu imekuwa ikichukuliwa kama mtoto kwa kiwango ambacho hatujawahi kuona katika eneo lolote lingine la dunia.
Kukabiliana na dhana potofu
Hii ni kwa sababu kumekuwa na njia ya kuona Afrika katika umaskini na migogoro - mapinduzi, vita, njaa, rushwa - ambayo imekuwa aina ya mkato kwa bara ambalo bado lipo leo.
Masuala ya maendeleo barani Afrika bado yanasisitiza sana vipengele vya hisani na msaada.
Ingawa hii inafanywa kwa nia njema zaidi duniani, bado imechangia katika uwakilishi huu wa Afrika, ambapo inadhaniwa kuwa ili watu waweze kuendelea na kuwa na chakula cha kutosha, lazima wategemee watu wa nje.
Historia Kuu ya Afrika ni mwanzo, na Unesco inapanga kuingiza utafiti wake katika mtaala wa shule kote barani.
Tuna matumaini kwamba vizazi vijavyo vitakuwa na wazo bora la historia yao na kuona kwamba kuna mengi wanayoweza kujivunia kutoka kwa historia yao. Historia ambayo inatoa msingi wa siku zijazo bora zaidi.
