Katika Wilaya Kuu ya Biashara ya Nairobi, Mtaa wa Wabera una mwangwi wa maisha ya kawaida: matatu zikipita polepole kwenye msongamano wa magari, wauzaji wakiita wapita njia, na wafanyakazi wa ofisi wakipita katikati ya msongamano wa mchana. Lakini jina hilo lina historia.
Linamheshimu Daudi Wabera, Kamishna wa Wilaya ya Isiolo ambaye mauaji yake mwaka 1963 yalikuwa mojawapo ya maeneo ya kwanza ya mzozo katika mapambano ya Kenya huru ya kufafanua na kulinda mipaka yake.
Kifo chake hakikubaki kuwa janga la pekee. Kilichochea vita na kusaidia kuunda utambulisho wa awali wa taifa.
Ni Nani Daudi Wabera?
Daudi Wabera alikuwa msimamizi wa Borana anayejulikana kwa uaminifu wake, nidhamu, na uwezo wa kuungana na jamii katika mpaka wa kaskazini wa Kenya. Mwaka 1962, kabla ya uhuru, aliteuliwa kuwa Kamishna wa Wilaya ya Isiolo. Uteuzi wake haukuwa wa kawaida; ulikuwa wa kimkakati.
Wakati huo, Kenya ilikuwa katika njia panda dhaifu. Wakati uhuru ulipokaribia, Mkoa wa Kaskazini-Mashariki (NEP) ulikabiliwa na shinikizo kali kutoka Somalia jirani, ambayo ilitaka kuingiza eneo hilo katika maono yake ya "Somalia Kubwa."
Chini ya Jomo Kenyatta, serikali ilitaka kuonyesha wazi kwamba jamii za kaskazini zilikuwa sehemu ya Kenyav na zingelindwa hivyo.
Kuweka Wabera, kiongozi wa Borana anayejulikana na jamii za wafugaji, katika Isiolo ilikuwa na lengo la kujenga uaminifu, kuashiria ujumuishaji na kudhihirisha uwepo wa serikali. Pia ilimuweka moja kwa moja katika mstari wa moto.
Swali la Mpaka
Katika mwanzoni mwa miaka ya 1960, hatima ya Mkoa wa Kaskazini Mashariki iligeuka kuwa mojawapo ya maswali ya kisiasa yaliyozua mabishano makubwa katika eneo hilo. Somalia ilidai eneo hilo kwa msingi wa uhusiano wa kikabila na kitamaduni. Kenya ilikataa madai hayo moja kwa moja.
Referendamu iliandaliwa ili kubaini kama NEP ingebaki Kenya au kujitenga. Matokeo yalikuwa ya uamuzi: serikali ya Kenya ilidumisha udhibiti, ikisisitiza kuwa hata inchi moja ya ardhi yake haitapewa. Somalia ilikataa matokeo hayo. Kilichofuata kilikuwa mabadiliko kutoka shinikizo la kisiasa hadi uasi wenye silaha.
Mauaji katika Isiolo
Mnamo 1963, wakati wa baraza la umma huko Isiolo, Daudi Wabera aliuawa na waasi walioungwa mkono na Wasomali. Shambulio hilo, lililofanyika mbele ya jamii ile ile aliyotumwa kuwahakikishia usalama, lilikuwa la makusudi na lenye alama, changamoto ya moja kwa moja kwa mamlaka ya Kenya katika Wilaya ya Mpaka wa Kaskazini. Wakati wake, miezi michache tu baada ya uhuru, ulikuwa umepangwa kuharibu utulivu wa taifa changa.
Kwa jamii ya Borana ya Isiolo, ilikuwa pigo la kusambaratisha; kwa Nairobi, ilikuwa wito wa kuamka; na kwa Somalia, ilikuwa ishara kwamba mgogoro wa mpaka ulikuwa umeingia katika awamu mpya ya vurugu. Kifo cha Wabera hakikukumbukwa tu kama janga bali pia kama ushuhuda, kikisisitiza umuhimu wa uhuru katika mpaka dhaifu wa Kenya.
Uasi, Vita na Matokeo
Uuaji wake uliashiria mwanzo wa Vita vya Shifta (1963–1967), mgogoro wa kiwango cha chini lakini wenye uharibifu mkubwa uliounda upya mpaka wa kaskazini mwa Kenya. Serikali ilijibu kwa operesheni za kijeshi, kanuni za dharura na uhamisho wa kulazimishwa katika "vijiji vilivyolindwa," hatua zilizolenga kuwaweka wapiganaji wa uasi peke yao lakini mara nyingi ziliwaadhibu raia.
Jamii katika Kaskazini mwa Kenya zilipitia uhamaji, usumbufu wa kiuchumi, na kutokuwa na imani, majeraha ambayo bado yanaweza kusikika hadi leo. Ingawa vita rasmi vilimalizika mwaka 1967 baada ya makubaliano ya amani na Somalia, urithi wake wa kutengwa na ukosefu wa maendeleo ulidumu, ukibadilisha uhusiano kati ya kaunti za mpaka na serikali kuu kwa miongo kadhaa.
Familia, Jamii na Kumbukumbu ya Kimya
Zaidi ya siasa, Wabera alikuwa mume na baba. Mkewe na watoto walibeba uzito wa kibinafsi wa hasara ya umma, wakihifadhi kumbukumbu yake ndani ya maisha ya familia hata jina lake lilipokuwa sehemu ya historia ya kitaifa. Ndani ya jamii ya Borana na katika jamii za wafugaji wa kaskazini mwa Kenya, kifo chake kilikuja kuashiria udhaifu wa jamii za mpaka zilizokuwa katikati ya uhuru wa kitaifa na mizozo ya mipaka.
Wanawake ndani ya familia yake na jamii walicheza jukumu muhimu katika kuhifadhi hadithi yake, wakihakikisha kwamba angekumbukwa si tu kama msimamizi bali pia kama mwanaume, baba na mwana. Katika Isiolo, ukumbusho umechukua sura tulivu zaidi. Hadithi ya Wabera inaishi katika historia za mdomo, katika jinsi wazee wanavyosimulia siku za mwanzo za uhuru na katika kimya kinachofuata jina lake katika mazungumzo.
Madhimisho si kila wakati rasmi au ya umma. Wakati mwingine yapo katika kumbukumbu pekee, katika hadithi zinazoshirikiwa katika makazi, katika masomo ya tahadhari yanayopitishwa kwa vizazi vidogo na katika ufahamu kwamba historia ya eneo hilo iliandikwa kwa ujasiri na hasara.
Echo za Kimataifa
Ingawa Wabera mwenyewe hakuwa na uhusiano wa moja kwa moja na nchi za Kaskazini mwa Ulaya, mgogoro wa Shifta ulivutia umakini wa wachunguzi wa kimataifa kama sehemu ya hadithi pana ya Afrika baada ya ukoloni. Serikali za Ulaya na wachambuzi walifuatilia kwa makini jinsi Kenya ilivyokabiliana na maswali ambayo mataifa mengi mapya yalikuwa yakikabili: jinsi ya kudumisha uadilifu wa kijiografia, kuunganisha maeneo yaliyo pembezoni na kukabiliana na uasi unaoungwa mkono na mataifa ya nje.
Mzozo huo pia uacha alama ya kudumu katika msimamo wa sera za kigeni za Kenya. Katika miongo iliyofuata, Kenya ilitetea kwa uthabiti kanuni ya uadilifu wa eneo katika majukwaa ya bara, ikiwa ni pamoja na mijadala ndani ya Shirika la Umoja wa Afrika na baadaye Umoja wa Afrika. Kumbukumbu ya Vita vya Shifta ilimarisha msimamo wa kitaifa kwamba mipaka ya kikoloni, ingawa haikuwa kamilifu, haipaswi kubadilishwa kwa nguvu.
Kumbukumbu ya Kudumu
Jina la Wabera linaendelea kuishi si tu kwenye alama ya barabara ya Nairobi bali pia katika kumbukumbu ya pamoja ya taifa. Katika mji mkuu, Mtaa wa Wabera unashikilia hadithi yake katika jiografia ya kila siku ya maisha ya kisasa ya Kenya. Katika Isiolo na kote Kaskazini mwa Kenya, anakumbukwa kama alama ya kujitolea wakati wa Vita vya Shifta, kifo chake kikionesha udhaifu na uvumilivu wa jamii za mipakani.
Katika rekodi ya kihistoria ya nchi, anasimama kama mmoja wa watu wa mwanzo katika ulinzi wa uhuru, hadithi yake ikijitokeza kila wakati Kenya inapokabiliana na maswali ya kutengwa, siasa za mipaka, na kivuli kirefu cha migogoro yake ya awali ya usalama.
