Kati ya Luanda na Cape Town kuna zaidi ya kilomita 3,000 za ukanda wa pwani ambako karibu hakuna mtu anayeishi. Ukungu huingia kutoka katika bahari yenye baridi kali, matuta ya mchanga yanafika hadi kwenye mawimbi yanayopiga ufukweni, na mabaki ya meli yenye kutu yametapakaa mchangani. Hii ndiyo Pwani ya Mifupa na ufukwe wa jangwa unaoizunguka, na kutokuwa kwake na watu kuna sababu tatu: mkondo wa bahari, almasi na jangwa lenyewe.

Mkondo wa bahari unaozuia mvua

Kwa usahihi, Pwani ya Mifupa ni sehemu ya kaskazini ya pwani ya Namibia kwenye Bahari ya Atlantiki, kuanzia Mto Kunene kwenye mpaka wa Angola kuelekea kusini hadi karibu na Swakopmund. Hata hivyo, ukanda usio na watu ni mrefu zaidi. Hali hiyo hiyo ya hewa ya jangwani inaenea kutoka kaskazini kidogo ya Cape Town, ikifuata pwani yote ya Namibia hadi kusini mwa Angola.

Hilo ni jambo la ajabu katika bara lenye uoto mwingi kiasi hiki. Si mbali kuelekea kaskazini kuna Bonde la Kongo, lenye msitu wa mvua wa pili kwa ukubwa duniani. Upande wa pili wa kusini mwa Afrika, Msumbiji na pwani ya mashariki ya Afrika Kusini zina savana zenye unyevunyevu, mashamba yenye shughuli nyingi na wakazi wengi.

Jibu liko majini. Mkondo wa Benguela hubeba maji baridi kuelekea kaskazini kutoka kusini mwa Atlantiki, ukifuata pwani za Afrika Kusini, Namibia na Angola. Pepo pia husababisha maji yenye baridi kali kutoka vilindini kupanda hadi juu. Kwa sababu hiyo, hewa iliyo juu kidogo ya uso wa bahari hubaki baridi na nzito.

Kwa kawaida, jua hupasha bahari joto, hewa yenye unyevunyevu hupanda, na mawingu hupeleka mvua bara. Hapa, hewa baridi hubaki imenaswa chini ya hewa yenye joto zaidi iliyo juu yake. Wataalamu wa hali ya hewa huita hali hii mgeuko wa halijoto. Mawingu hutokea mara chache, na mvua karibu hainyeshi kabisa. Kwa maneno mengine, unaweza kusimama miguu yako ikiwa ndani ya Atlantiki na bado ukawa katika mojawapo ya maeneo makame zaidi duniani.

Jangwa kongwe zaidi na nchi ya mabaki ya meli

Hali hii ya hewa iliunda Namib, ambalo wanajiolojia hulihesabu miongoni mwa majangwa kongwe zaidi duniani. Limekuwa kame kwa makumi ya mamilioni ya miaka, na baadhi ya matuta yake ya mchanga yana urefu wa zaidi ya mita 300. Kuna bandari chache za asili na hakuna ardhi inayofaa kwa kilimo. Kati ya Mto Orange upande wa kusini na Kunene upande wa kaskazini, karibu hakuna mto unaotiririka hadi baharini mwaka mzima.

Bahari huipatia ardhi kitu kimoja, nacho ni ukungu. Hewa baridi ya baharini inapokutana na hewa ya moto ya jangwani, ukungu mzito hufunika pwani kwa siku nyingi za mwaka. Mende, kuvu-mwani na mimea midogo huishi kwa kutegemea unyevunyevu huu pekee.

Hata hivyo, kwa mabaharia, ukungu huo ulimaanisha hatari. Mikondo baridi, mawimbi makubwa yanayopiga ufukweni na mafungu ya mchanga yanayohamahama vilisababisha meli baada ya meli kuharibika. Inaaminika kuwa mamia ya mabaki ya meli yapo kando ya ufukwe wa Namibia, karibu na mifupa ya nyangumi na sili iliyopauka. Inasemekana kwamba Wasan waliliita eneo hilo nchi ambayo Mungu aliiumba kwa hasira. Inaripotiwa kwamba mabaharia Wareno walilijua kama malango ya kuzimu.

Mabaki ya meli katika picha hapo juu yanaeleza kisa hiki vizuri. Meli ya Eduard Bohlen ilikwama kwenye mchanga katika ukungu mwaka 1909. Tangu wakati huo, jangwa limesogeza mpaka wa ufukwe kuelekea baharini, na sasa meli hiyo iko mamia ya mita ndani ya nchi kavu.

Watembea-ufukweni, wavumbuzi na koloni la Ujerumani

Watu waliweza kuishi hapa, lakini kamwe hawakuishi katika miji. Makundi ya Wasan na Wakhoekhoe yaliishi katika maeneo kame ya ndani kwa maelfu ya miaka. Kundi moja, ambalo baadaye liliitwa Strandlopers au watembea-ufukweni, liliishi ufukweni kabisa. Walikula sili, ndege wa baharini, wanyama wa majini wenye magamba na nyangumi waliokwama ufukweni, na walitumia mbavu za nyangumi kujenga makazi yao.

Katika miaka ya 1480, wavumbuzi Wareno kama vile Diogo Cão na Bartolomeu Dias walisafiri kwa meli kando ya pwani hii wakielekea kusini. Walisimamisha misalaba ya mawe fukweni lakini hawakupata maji yasiyo na chumvi, mbao wala utajiri. Badala yake, Wareno walijenga kituo chao mbali kaskazini, mahali ilipo Luanda leo. Baadaye, Waholanzi na Waingereza walijenga makazi katika eneo la Cape, mbali kusini. Ukanda mrefu wa katikati uliachwa bila kuguswa.

Hali hiyo ilibadilika wakati wa kinyang'anyiro cha kugawana Afrika. Uingereza ilitawala Cape na Ureno ilitawala Angola. Mwaka 1884, Dola mpya ya Ujerumani ilidai umiliki wa ardhi kame iliyokuwa kati yao na kuiita Afrika ya Kusini Magharibi ya Kijerumani. Leo hii ni Namibia.

Almasi mchangani na eneo lililopigwa marufuku

Kwa miaka mingi, Wajerumani hawakuona thamani kubwa katika pwani ya koloni hilo. Kisha, mwaka 1908, mfanyakazi wa reli aliyeitwa Zacharias Lewala aliokota jiwe linalong'aa karibu na Lüderitz. Lilikuwa almasi, na kulikuwa na nyingine nyingi zaidi. Kwa mamilioni ya miaka, Mto Orange ulikuwa umebeba almasi hadi baharini, na mawimbi na upepo vilikuwa vimezisambaza kando ya ufukwe.

Wajerumani walichukua hatua haraka. Walitangaza ukanda mkubwa wa pwani kuwa Sperrgebiet, eneo lililopigwa marufuku, na hakuna mtu aliyeruhusiwa kuingia bila kibali. Katikati ya jangwa walijenga Kolmanskop, mji tajiri wa uchimbaji madini wenye hospitali, ukumbi wa maonyesho na uwanja wa mchezo wa bolingi.

Utawala wa Ujerumani uliisha wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia, majeshi ya Afrika Kusini yalipoteka eneo hilo. Kisha Afrika Kusini ililitawala kwa miongo mingi, baadaye chini ya mfumo wa ubaguzi wa rangi, na iliendelea kuzuia watu kuingia katika pwani ya almasi. Angola ilipata uhuru kutoka kwa Ureno mwaka 1975 lakini ikaingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe vya muda mrefu. Namibia haikupata uhuru hadi mwaka 1990.

Kwa nini Pwani ya Mifupa bado haina watu leo

Uhuru haukufungua pwani kwa watu. Namibia ilipochukua udhibiti wa eneo la zamani lililopigwa marufuku, iliamua kuendelea kulifunga. Serikali na kundi la De Beers sasa zinamiliki kampuni ya uchimbaji madini ya Namdeb kwa hisa sawa. Kuingia katika maeneo ya uchimbaji madini kunadhibitiwa vikali, na wageni wasio na ruhusa wanaweza kukamatwa.

Kaskazini mwa maeneo ya almasi, mazingira ya asili ndiyo yanayolinda eneo hilo. Matuta ya mchanga ya pwani yanaendelea kusogea kutokana na upepo. Barabara au reli yoyote kando ya ufukwe ingehitaji kuondolewa mchanga daima, na ukungu wenye chumvi husababisha metali kushika kutu na kuharibika. Kolmanskop inaonyesha kinachotokea. Mji huo uliachwa katika miaka ya 1950, na leo mchanga umejaa katika vyumba vyake hadi kufikia madirisha.

Kuna miji michache, kama vile Lüderitz, Walvis Bay na Swakopmund nchini Namibia, na Namibe nchini Angola. Hata hivyo, kati ya miji hiyo, barabara za pwani huishia au kugeukia bara. Hakuna barabara inayofuata ufukwe njia yote kutoka Cape Town hadi Luanda.

Jangwa lililogeuka kuwa hifadhi

Hali zilezile ngumu zilizowazuia watu pia zililinda mazingira ya asili. Leo, sehemu kubwa ya pwani iko ndani ya maeneo yaliyohifadhiwa. Yanajumuisha Richtersveld nchini Afrika Kusini, hifadhi za Namib Naukluft na Pwani ya Mifupa nchini Namibia, na Hifadhi ya Taifa ya Iona nchini Angola.

Wanyamapori hapa wamezoea maisha bila mvua. Tembo wa jangwani, simba na fisi wa kahawia huzurura kwenye mikondo mikavu ya mito kuelekea bara kutoka pwani. Huko Cape Cross, makumi ya maelfu ya sili wenye manyoya wa Cape husongamana kwenye miamba. Hata ukungu una viumbe waliobobea katika kuutumia, kama vile mbawakawa wanaokunywa matone yanayokusanyika migongoni mwao.

Kwa hiyo, pengo kwenye ramani kati ya Luanda na Cape Town si la bahati nasibu. Mkondo baridi wa bahari, mbio za kutafuta almasi na jangwa lenyewe vimewazuia watu kuishi huko kwa karne nyingi. Kwa sababu hiyo, mojawapo ya pwani zenye watu wachache zaidi duniani pia ni mojawapo ya zile zilizobaki katika hali yake ya asili zaidi.

Makala hii inategemea video ya chaneli ya YouTube Geography By Geoff.
Picha: Mabaki ya meli ya Eduard Bohlen, Laika ac, CC BY-SA 2.0.